تاریخ انتشار
ایلان ماسک، بنیانگذار اسپیساکس، روز چهارشنبه از برنامهای برای یکی از بزرگترین عرضههای سهام تاریخ خبر داد؛ عرضه عمومی شرکتی فضایی که در حال حاضر هر سال میلیاردها دلار زیان میدهد.
براساس اسناد ارائهشده، اسپیساکس سال گذشته در حالی که 18.7 میلیارد دلار درآمد داشت، 2.6 میلیارد دلار (2.24 میلیارد یورو) زیان عملیاتی ثبت کرده و این روند زیاندهی در ابتدای سال جاری هم ادامه داشته است.
در پروسپکتوس رقم دقیقی برای میزان سرمایهای که ماسک امید به جذب آن دارد ذکر نشده، اما گزارشهای مختلف آن را حدود 75 میلیارد دلار (64.5 میلیارد یورو) برآورد کردهاند. چنین عرضهای بهراحتی رکورددار فعلی، آرامکوی سعودی، غول نفتیای که هفت سال پیش سهامش را عرضه کرد و 26 میلیارد دلار (22.4 میلیارد یورو) جذب کرد، پشت سر خواهد گذاشت.
اسپیساکس که نام رسمی آن شرکت فناوریهای اکتشافات فضایی است، اعلام کرده این پول برای تامین مالی پروژههایی به کار خواهد رفت که هدفشان اعزام انسان به ماه و مریخ است؛ بخشی از هدف بلندپروازانه این شرکت برای تبدیل بشر به یک گونه میانسیارهای در برابر تهدیدهای وجودی که میتواند به نابودی تمدن منجر شود.
در این پرونده آمده است: «ما نمیخواهیم انسانها سرنوشتی مشابه دایناسورها پیدا کنند.»
این پروسپکتوس در بخشی بیشتر شبیه یک تصویرپردازی هالیوودی از آینده است و در قسمتی توضیح میدهد که بخشی از پاداش ماسک تنها در صورتی پرداخت میشود که او «یک کلونی دائمی انسانی در مریخ با دستکم یک میلیون ساکن» برقرار کرده باشد.
حتی اگر این هدف محقق نشود، همین فروش سهام بهتنهایی میتواند ماسک ـ بنیانگذار و یکی از سهامداران عمده اسپیساکس ـ را به نخستین تریلیونر جهان تبدیل کند. فوربز در حال حاضر دارایی خالص او را 839 میلیارد دلار (722 میلیارد یورو) برآورد میکند؛ رقمی تقریبا معادل تولید ناخالص داخلی سالانه لهستان.
زیانها با وجود درآمد بالا و رشد استارلینک ادامه دارد
اسپیساکس علاوه بر ساخت موشکهای قابل استفاده مجدد برای اعزام فضانوردان به مدار، کسبوکارهای دیگری هم دارد؛ برخی موفق و برخی درگیر مشکل، با پرسشهای بیپاسخ فراوان.
در این سند آمده است که استارلینک، بزرگترین شرکت مخابرات ماهوارهای جهان، یکی از منابع اصلی نقدینگی شرکت است و سال گذشته 4.4 میلیارد دلار (3.8 میلیارد یورو) درآمد عملیاتی ایجاد کرده است. این کسبوکار با استفاده از 10 هزار ماهواره در مدار پایین، به 10 میلیون نفر در 150 کشور و قلمرو خدمات اینترنتی ارائه میکند.
در میان بخشهای مشکلدار دو شرکت دیگر ماسک قرار دارند که اخیرا توسط اسپیساکس خریداری شدهاند: شبکه اجتماعی «ایکس» که پیشتر توییتر نام داشت و شرکت هوش مصنوعی «ایکسایآی». برخی از سرمایهگذاران اسپیساکس این خریدها را نوعی کمک برای نجات آن شرکتها توصیف کردهاند، زیرا هر دو بهشدت زیانده هستند.
در پروسپکتوس آمده است کسبوکار هوش مصنوعی شرکت سال گذشته 6.4 میلیارد دلار (5.5 میلیارد یورو) زیان عملیاتی داشته است.
کسبوکار اصلی اولیه اسپیساکس ـ ساخت موشک و انجام عملیات پرتاب ـ از قراردادهای بزرگ دولتی منتفع شده است؛ موضوعی که پرسشهایی را برانگیخته و میتواند در آینده دامنگیر شرکت شود. با توجه به روابط نزدیک ماسک با دولت ترامپ، وکلای حوزه اخلاق در دولت و نهادهای ناظر این سوال را مطرح کردهاند که آیا او در دریافت قراردادهای تامینشده از پول مالیاتدهندگان از برخورد ترجیحی برخوردار بوده و این که آیا پس از خروج دونالد ترامپ از کاخ سفید این حمایت ادامه خواهد یافت یا نه.
بر اساس دادههای پایگاه USAspending.gov، اسپیساکس در پنج سال گذشته قراردادهایی به ارزش 6 میلیارد دلار (5.2 میلیارد یورو) از ناسا، وزارت دفاع و دیگر نهادهای دولتی آمریکا به دست آورده است. این شرکت در اسناد خود اشاره کرده که یکپنجم درآمد سال گذشتهاش از دولت فدرال تامین شده است.
ماسک بزرگترین حامی مالی کارزار انتخاباتی ترامپ بود و با وجود روابط گاه پرتنش پس از نقشآفرینیاش در طرح کاهش هزینههای دولتی موسوم به DOGE در اوایل سال گذشته، همچنان از حامیان اصلی او به شمار میرود.
دستمزد ماسک به اهداف جاهطلبانه گره خورده و کنترل محکم او بر شرکت حفظ میشود
همانند بسیاری از مدیران عامل شرکتهای بزرگ، جبران خدمات ماسک بسیار فراتر از حقوق سالانه اوست؛ حقوقی که طبق این اسناد در سال 2025 برابر با 54 هزار و 80 دلار (46 هزار و 538.5 یورو) بوده و از سال 2019 تغییر نکرده است.
بر اساس پروسپکتوس، بستههای سهامی که به او تعلق میگیرد به 15 بخش تقریبا برابر ـ هرکدام شامل 67 میلیون سهم ـ تقسیم خواهد شد و تنها در صورتی قابل تملک است که شرکت به اهداف از پیش تعیینشده در زمینه ارزش بازار دست یابد. علاوه بر شرط ایجاد کلونی در مریخ، ارزش بازار اسپیساکس باید به 7.5 تریلیون دلار (6.45 تریلیون یورو) برسد تا او کل این پاداش را دریافت کند.
اگر اسپیساکس موفق شود مراکز داده غولآسایی به بزرگی زمینهای فوتبال را در فضا مستقر کند، ماسک بستههای سهام بیشتری نیز دریافت خواهد کرد.
این سند نشان میدهد که ماسک کنترل قابل توجهی بر شرکت حفظ خواهد کرد.
در این اسناد آمده است او و چند سهامدار دیگر سهام طبقه ویژهای دریافت خواهند کرد که برای هر سهم 10 حق رای به آنها میدهد. این سهامداران از جمله قادر خواهند بود اکثریت اعضای هیاتمدیره شرکت را خودشان انتخاب کنند.
اسپیساکس در هشداری به سرمایهگذاران احتمالی اعلام کرده است: «این ساختار توانایی شما برای تاثیرگذاری بر امور شرکت و انتخاب اعضای هیاتمدیره ما را محدود یا کاملا منتفی میکند.»
اسپیساکس 15 روز پس از انتشار عمومی پروسپکتوس میتواند عرضه سهام را در قالب آنچه در وال استریت «رودشو» نامیده میشود به سرمایهگذاران معرفی کند؛ در این مورد، این تاریخ 4 ژوئن خواهد بود.
